Είμαστε καλεσμένοι στο πάρτυ;

    Τελευταία γίνεται πολύς λόγος για τις φαρμακευτικές εταιρείες και το πόσο έχουν «συνεισφέρει» στην ανθρωπότητα λόγω της «ταχύτατης» ανάπτυξης εμβολίων για την καταπολέμηση του #COVID19. Θιασώτες του καπιταλισμού, κουνάνε το δάχτυλο στους υπόλοιπους, λέγοντας πως χωρίς την ιδιωτική πρωτοβουλία, δε θα υπήρχε φως στο τούνελ της πανδημικής κρίσης. Βέβαια τις τελευταίες εβδομάδες, γινόμαστε μάρτυρες ενός σόου-καυγά μεταξύ κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των φαρμακευτικών εταιρειών που παράγουν τα εμβόλια όπως η Pfizer, η Astra Zeneca και η Moderna, λόγω των μεγάλων καθυστερήσεων στην παράδοση των εμβολίων καθώς και την αδυναμία ικανοποίησης της ζήτησης παρά τις σχετικές διαβεβαιώσεις των CEOs των εταιρειών αυτών (οι οποίοι έχουν ήδη βέβαια πουλήσει τις μετοχές τους) προ μηνών. Η δε Ευρωπαϊκή Ένωση δυσκολεύεται να επιβάλλει κυρώσεις στις συμβάσεις που υπεγράφησαν ενώ είναι γνωστό ότι οι δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη (R&D) έγιναν με χρήματα των φορολογουμένων.

    Είναι όμως τελικά οι φαρμακευτικές εταιρείες, οργανισμοί που προάγουν την κοινωνική ευημερία όπως ευαγγελίζονται οι θιασώτες της ιδιωτικής πρωτοβουλίας ή είναι απλά μηχανές παραγωγής μερισμάτων ;

    Πάμε λίγο να δούμε κάποια ζητήματα που έχουν να κάνουν με τις επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη που ουσιαστικά είναι το όχημα της μακροχρόνιας κεφαλαιοποίησης των κερδών μίας megapharma εταιρείας. Το 2017, μία νέα, τότε, ακαδημαϊκή έρευνα, τάραξε τα νερά αναφέροντας ως κύριο συμπέρασμά της, ότι οι μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες ξοδεύουν περισσότερα χρήματα σε επαναγορές μετοχών και μερίσματα παρά σε δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη. Η έρευνα με τίτλο, “U.S. Pharma’s Financialized Business Model” από το Institute of New Economic Thinking, ανέφερε πως για την περίοδο από το 2006-2015, οι 18 φαρμακευτικές εταιρείες του δείκτη S&P 500, δαπάνησαν 516 δισεκατομμύρια δολλάρια σε επαναγορές μετοχών και μερίσματα, ποσό το οποίο ξεπερνά κατά 11% τις δαπάνες για R&D για την ίδια χρονική περίοδο (465 εκατομμύρια δολλάρια). Financialization και στο pharma, όπως είχαμε δει για το housing;(άρθρο μας, “Στα άδυτα της Blackstone”)

    Η έρευνα τονίζει ότι πολλές εταιρείες «ζουν» από πατέντες περασμένων δεκαετιών, και δεν έχουν να επιδείξουν πολλά στην ανάδειξη νέων καινοτόμων φαρμάκων. Για παράδειγμα η Gilead Sciences, εταιρεία η οποία συμμετέχει στην έρευνα για το εμβόλιο κατά του COVID19, ξόδεψε 27 δισεκατομμύρια για επαναγορές και μερίσματα με τις δαπάνες για R&D να υπολείπονται κατά $10 δισ., στα $17 δισ.. Μία άλλη γνωστή εταιρεία στο χώρο της βιοτεχνολογίας, η εκ Βοστώνης ορμώμενη Biogen, «επένδυσε» $14.6 δισ. σε μετοχές έναντι 13.8 δισ. για έρευνα και ανάπτυξη.

    Μία άλλη έρευνα του γραφείου του Γερουσιαστή του Νιου Τζερσι, Κόρυ Μπρουκερ που πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2018, βρήκε ότι 5 φαρμακευτικές εταιρείες πραγματοποίησαν επαναγορές μετοχών ύψους 45 δισεκατομμυρίων δολλαρίων, ακριβώς πριν και αμέσως μετά τις φορολογικές ελαφρύνσεις που πέρασε η κυβέρνηση του φασίστα Τραμπ.

    Έρευνα της Oxfam, αναφέρει ότι τον Απρίλιο του 2017, αμέσως μετά την υπογραφή των μειώσεων των φορολογικών συντελεστών για τις επιχειρήσεις από τον Τραμπ και τον Στίβεν Μνούχιν, υπουργό οικονομικό των ΗΠΑ (θα κάνουμε ξεχωριστή αναφορά στο «έργο» του μεγάλου αυτού πολιτικού σε επόμενο άρθρο μας), οι εταιρείες Johnson & Johnson, Merck, Pfizer και Abbott Laboratories, «επένδυσαν» συνολικά ένα ποσό της τάξεως των 7 δισεκατομμυρίων δολλαρίων σε επαναγορές μετοχών και διανομές μερισμάτων, το οποίο προήλθε από τα απροσδόκητα «κέρδη» της ευνοϊκής μεταχείρισης της κυβέρνησης των ΗΠΑ.

    Όπως αναφέρει και ο CEO της Ovid Therapeutics, Τζέρεμυ Λεβίν, «στο φαρμακευτικό κλάδο, που οι εταιρείες κατανέμουν το κέρδος μεταξύ μετόχων και θεραπειών που μπορεί να φέρουν τα πάνω κάτω, αυτή η βραχυχρόνια μανία δημιουργίας υπεραξίας είναι ιδιαίτερα προβληματική». Και συνεχίζει, “Η δημιουργία υπεραξίας πρέπει να επενδυθεί σε νέα προϊόντα και καινοτόμες θεραπείες καθώς αν αυτό δε γίνει, ενώ παράλληλα «επενδύεις» σε επαναγορές μετοχών, ικανοποιείς τους μετόχους βραχυχρόνια, αλλά μακροχρονίως χάνεις σε αξία».

    Τελικά ποιος είναι ο στόχος των εταιρειών αυτών; Η βελτίωση της υγείας και της ευημερίας των πολιτών ή η μεγιστοποίηση της αξίας των μετοχών; Μήπως οι τρομερά υψηλές τιμές των φαρμάκων, η περιορισμένη πρόσβαση στα συνταγογραφούμενα φάρμακα και η περιορισμένη καινοτομία; Εν τω μεταξύ, αυτά είναι και τα συμπεράσματα των ερευνητών που αναφέραμε παραπάνω.

    Για όσους είναι εξοικειωμένοι με τους οικονομικούς όρους, αυτό αποκαλείται value extraction, εξαγωγή υπεραξίας θα το λέγαμε στα ελληνικά, και έχει αρκετούς υποστηρικτές, ειδικά στις χρηματαγορές, στους activist investors και σε private equity funds. Παγκοσμίως, όμως, μοναδικός χαμένος είναι οι πολίτες ως φορολογούμενοι, η υγεία τους και ο δημόσιος χαρακτήρας της υγείας.

    Μήπως, λοιπόν, σε αυτό το πάρτι δεν είμαστε καλεσμένοι;