Λαθρεμποριο καυσιμων και επιχειρηματικότητα
Δύο παράλληλες ιστορίες
Προερχόμενος από μία οικογένεια εγκληματιών από τη Σοβιετική Ένωση, ο Φέλιξ άφησε τη Μόσχα μαζί με την οικογένειά του στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Ήταν 6 ετών και ως Εβραίοι της Σοβιετικής Ένωσης ακολουθήσαν το δρόμο που είχαν ακολουθήσει πολλοί Soviet Jews. Πρώτα Ισραήλ, μετά ΗΠΑ. Συνήθως κατέληγαν στο Brighton Beach του Μπρούκλιν. Ήταν μία μεγάλη ευκαιρία για τους μαφιόζους της ΕΣΣΔ να εισέλθουν στο μαγικό κόσμο του καπιταλισμού. Ένας από τους «αρχηγούς» της μετασοβιετικής μαφίας, ο αρχιμαφιόζος Semyon Mogilevich, μαζί με ένας από τους πιο σκληρούς του Σοβιετικού οργανωμένου εγκλήματος, έκαναν «καριέρα» στο προάστιο της Νέας Υόρκης.
Η Σοβιετική μαφία λοιπόν, αποφάσισε να τα βρει με τη μαφία του Κολόμπο, μία από τις 5 ιταλικές οικογένειες που «έτρεχαν» το οργανωμένο έγκλημα στη Νέα Υόρκη από την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης, στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Αρχηγός της σπείρας ο Φατ Λάρι, που μπορούσε να φάει 9 πίτσες στην καθισιά σύμφωνα με αυτούς που τον γνώριζαν.
Ο χοντρός Λαρυ λοιπόν έτρεχε μία αλυσίδα βενζινάδικων χωρίς να ανήκει σε κάποια μεγάλη πετρελαϊκή εταιρεία, το αντίστοιχο των ελεύθερων πρατηρίων στην Ελλάδα. Αυτό που έκανε, λοιπόν, ήταν να προσθέτει πολιτειακούς και ομοσπονδιακούς φόρους στην τιμή που χρέωνε στους καταναλωτές αλλά μέσω εξωχώριων εταιρειών έστελνε τα χρήματα εκτός του ομίλου του, με τον τελευταίο να χρεωκοπεί πριν αποδώσει τους φόρους στο κράτος. Αυτή η τακτική είχε ως αποτέλεσμα να χρεώνει χαμηλότερες τιμές από τους ανταγωνιστές του γεγονός που προκάλεσε τo ενδιαφέρον άλλων μαφιόζικων οικογενειών της Δυτικής Ακτής. Ο χονδρός Λάρι χρειαζόταν προστασία. Τη βρήκε στο όνομα του Σονυ Φραντσεζε, ενός από τους πιο σκληρούς γκάνγκστερ της Νέας Υόρκης. Ο τελευταίος, ως βιτρίνα, ήταν ο ιδιοκτήτης μίας αλυσίδας καταστημάτων στεγνού καθαρισμού αλλά στην πραγματικότητα, ως μέλος της οικογένειας Κολόμπο, έβγαζε τα προς το ζην από Στριπ κλαμπ, εστιατόρια και μπαρ. Έτσι, λοιπόν, έγιναν συνέταιροι.
Η απάτη στην αγορά των καυσίμων, τράβηξε και τη ρωσική μαφία, και συγκεκριμένα τον Μιχαελ Μαρκοβιτζ. Ο τελευταίος έφθασε στις ΗΠΑ μέσω Ισραήλ, το 1979 και έτρεχε μία παρόμοια κομπίνα με αυτή του Φατ Λάρι. Η ιταλική μαφία θα μπορούσε να ξεκάνει το Μίχαελ αλλά αντιθέτως του πρότειναν μία συνεργασία που θα έφθανε έως και τη συγχώνευση των 2 σχημάτων. Πως αλλάξαν οι καιροί; Το εισαγόμενο οργανωμένο έγκλημα από την ΕΣΣΔ δε μπορούσε να αγνοηθεί ή να εκφοβιστεί όταν βρισκόταν σε αγαστή συνεργασία με την KGB και παράλληλα το FBI έκανε δουλειές με το οργανωμένο έγκλημα.
Η πρόσοδος του Λάρι και του Μιχαελ από την απάτη με τα καύσιμα έφθασε το 1 δισεκατομμύριο δολάρια τον πρώτο χρόνο της συνεργασίας τους, μόνο στην περιοχή της Νέας Υόρκης. Έτσι, λοιπόν, οι ανταγωνιστές τους, οι εταιρείες που διαχειρίζονται το δίκτυο καυσίμων, αποφάσισαν να συμμετέχουν και αυτές στην κομπίνα. Συνεπώς οι γκάγκστερ θα εφοδίαζαν τη νύχτα τα βενζινάδικα της Texaco, της Chevron και της Shell.
Μια παρόμοια ιστορία με τους Ρώσους μαφιόζους που μετακόμισαν στη χώρα του αμερικάνικου ονείρου για τη συνέχιση και τη διαιώνιση των πρακτικών τους είναι και η ιστορία της οικογένειας Βαρδινογιάννη. Γιατί στην Ελλάδα, το κεφάλαιο (παρασιτικό, μαφιόζικο, εφοπλιστικό, πρεζεμπορικό, κρατικοδίαιτο) έχει τις στενότερες σχέσεις με τη μαφία, τους μπάτσους και τις υπόλοιπες απολήξεις του κράτους, με το τελευταίο να παίρνει αρκετά συχνά και το ρόλο του παρακράτους, Οι συνέργειες κράτους, όπως στην Αμερική με το FBI και στη Ρωσία με τη KGB, με μεγάλα «επιχειρηματικά» τζάκια οδήγησαν σε κομπίνες με γκάγκστερ, εισάγοντας μαφιόζικες πρακτικές και καταστρέφοντας περιοχές και κοινωνίες.
Σε μία σύντομη ιστορική αναδρομή, το 1949, ο τριτότοκος υιός τού Ιωάννη Βαρδινογιάννη, ο Νίκος, αποφασίζει να μπει στην σχολή Ναυτικών Δοκίμων. Η οικογένεια του Ιωάννη Βαρδινογιάννη με τα δέκα παιδιά είναι πάμφτωχη. Παππούς του Ιωάννη ήταν ο Γιάννης Βαρδινάκης, ο οποίος πρωτοστάτησε στην εξέγερση των Σφακιανών κατά των τούρκων (1877-1878) και έμεινε γνωστός ως Βαρδινογιάννης, δίνοντας έτσι καινούργιο επώνυμο στην φαμίλια του.
Ο Νίκος γίνεται αξιωματικός τού ναυτικού ενώ ο αδερφός του Παύλος, σπούδασε νομικά στην Αθήνα και σε ηλικία μόλις 25 ετών, ανέλαβε διευθυντής τού πολιτικού γραφείου τού τότε πρωθυπουργού Σοφοκλή Βενιζέλου. Το 1956, ο Παύλος θα εκλεγόταν βουλευτής Ρεθύμνου και θα διατηρούσε τη θέση του μέχρι την δικτατορία, αφού στο μεταξύ θα γινόταν και υπουργός στις κυβερνήσεις Γεωργίου Παπανδρέου (1963-1965).
Θα επικεντρωθούμε, όμως, στο Νίκο. Ο Νίκος παραμένει στο ναυτικό μέχρι το 1961, οπότε παραιτείται και ιδρύει την εταιρεία ΣΕΚΑ αγοράζοντας 4.400 στρέμματα στην περιοχή των Αστερουσίων. Η έκταση αγοράστηκε σε εξευτελιστική τιμή. Ιδιοκτήτης της έκτασης ήταν η μονή τής Οδηγήτριας αλλά η έκταση ήταν υπό ενοικίαση από βοσκούς της περιοχής που απλώς την εκμεταλλεύονταν και δεν είχαν δικαίωμα να την πουλήσουν. Στο μεταξύ, η μικρότερη αδελφή των Βαρδινογιάννηδων, η Έλενα, παντρεύεται τον δικηγόρο και πρώην βουλευτή τής ΕΡΕ Γιάννη Κεφαλογιάννη. Καρπός αυτού του γάμου είναι η πρώην υπουργός τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη, η πολυαγαπημένη ανιψιά τού Βαρδή Βαρδινογιάννη.
Η αγορά που έκανε ο Νίκος αποδεικνύεται spot on. Το 1962 χαράσσεται ο δρόμος που θα συνέδεε τα χωριά Πόμπια και Πηγαϊδάκια με τους Καλούς Λιμένες. Εντελώς συμπτωματικά, αυτός ο δρόμος θα πέρναγε μέσα από τη συγκεκριμένη έκταση, οπότε θα έπρεπε να καταβληθούν οι σχετικές αποζημιώσεις. Πράγματι, οι αποζημιώσεις πληρώθηκαν έως το 1966. Μπορεί να έγιναν οι απαλλοτριώσεις και να πληρώθηκαν οι αποζημιώσεις αλλά η κατασκευή τού δρόμου δεν θα ξεκινούσε πριν περάσουν πολλά χρόνια.
Παράλληλα με την αγορά της έκτασης της μονής, η εταιρεία τού Νίκου Βαρδινογιάννη αγοράζει το Μικρονήσι έκτασης 117 στρεμμάτων έναντι μόλις 78 χιλιάδων δραχμών!! Τα αρχικά ΣΕΚΑ σημαίνουν Σταθμός Εφοδιασμού Καυσίμων. Η θέση είναι ιδανική για όσα πλοία θέλουν να ανεφοδιαστούν με καύσιμα καθώς το νησάκι βρίσκεται μόλις 7 μίλια από τα διεθνή ύδατα. Ο Παύλος με το δίκτυό του βοηθάει ώστε η ΣΕΚΑ να ξεκινήσει συνεργασία με το αμερικάνικο κολοσσό Mobil όσο και τον έτερο «επιχειρηματία» της χώρας Αριστοτέλη Ωνάση.
Και φθάνουμε στις 21 Φεβρουαρίου 1966. Στο ιρανικό λιμάνι Μπαντέρ Μασούρ, το τάνκερ Arietta Venizelos αναχωρεί για Ρότερνταμ, φορτωμένο με 110.000 βαρέλια πετρελαίου, το οποίο ανήκει στην Σαν Τζασίντο, μια λιβανέζικη θυγατρική τής Continental Oil. Η Νότια Ροδεσία, ως αποικία της Μεγάλης Βρετανίας (σημερινή Ζιμπάμπουε) είχε ως στόχο να αποτινάξει το βρετανικό ζυγό σε συνέχεια των κινημάτων χωρών της Αφρικής που εκείνη την περίοδο κέρδιζαν την ανεξαρτησία τους από την πάλαι ποτέ Βρετανική Αυτοκρατορία (αποικιοκρατία). Τα πράγματα άρχισαν να ζορίζουν επικίνδυνα στις 11 Νοεμβρίου 1964, όταν ο ηγέτης της Νότιας Ροδεσίας Ίαν Σμιθ υπογράφει την "Μονομερή Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας" της χώρας. Πρώτο μέλημα των Άγγλων ήταν να διακόψουν τους διαύλους ανεφοδιασμού των Ροδεσιανών. Έτσι, διέκοψαν την λειτουργία του πετρελαιαγωγού Μοζαμβίκης-Ροδεσίας, ο οποίος μετέφερε πετρέλαιο από την Μπέιρα. Τότε οι Ροδεσιανοί στράφηκαν για βοήθεια στην μέχρι πρότινος "μισητή" Νότιο Αφρική. Ο Νίκος Βαρδινογιάννης γνωρίζει τι συμβαίνει στη Ροδεσία. Έτσι, καθώς το Arietta Venizelos πλέει στα νερά της Μεσογείου, έρχεται σε επαφή με την Continental Oil και αγοράζει το πετρέλαιο εν πλω, μέσω της ΣΕΚΑ και μιας άλλης εταιρείας του, της ΝΙΜΑ International. Για να αποκτήσει αμέσως το πετρέλαιο, ο Βαρδινογιάννης πληρώνει περίπου 1 εκατομμύριο δολάρια, την στιγμή που η τιμή του βαρελιού έπαιζε στο 1,36 δολάριο το βαρέλι.
Όμως, ο Βαρδινογιάννης στις 8 Μαρτίου και ενώ το Arietta Venizelos πλέει πάντοτε στην Μεσόγειο, έρχεται σε επαφή με την πλοιοκτήτρια εταιρεία "Βενιζέλος Α.Ε." και ζητάει να αγοράσει το πλοίο. Προσφέρει σαράντα χιλιάδες λίρες και η προσφορά του γίνεται αμέσως δεκτή. Η αγοραπωλησία ολοκληρώνεται στις 12 Μαρτίου στην Νέα Υόρκη και το πλοίο περνάει στην ιδιοκτησία τής "Varnikos Corporation", εταιρείας με έδρα τον Παναμά, η οποία ανήκει στον Νίκο Βαρδινογιάννη (Var.Nikos), με μια εγγυητική επιστολή που έχει εκδοθεί από τράπεζα του Γιοχάνεσμπουργκ.
Μέχρι το Arietta Venizelos να φτάσει στο Γιβραλτάρ, ο Βαρδινογιάννης έχει κλείσει συμβόλαιο για παράδοση στην Μπέιρα με την AG Morrison, μια Νοτιοαφρικανική εταιρεία με έδρα το Κέηπ Τάουν. Έτσι, ο καπετάνιος Χαριτίδης παίρνει εντολή να κινηθεί για τη Σενεγάλη και συγκεκριμένα το Ντακάρ προς ανεφοδιασμό. Όμως, στις 12 Μαρτίου η ελληνική κυβέρνηση εκδίδει οδηγία που απαγορεύει κάθε παράδοση πετρελαίου στην Ροδεσία, είτε μέσω Μοζαμβίκης είτε μέσω Νοτίου Αφρικής. Η απαγόρευση ισχύει και για τα πλοία που έχουν ήδη κλεισμένα συμβόλαια για τέτοιες παραδόσεις. Ο Χαριτίδης διστάζει και, τελικά, αρνείται να καταπλεύσει στην Μπέιρα.
Ο Νίκος Βαρδινογιάννης αλλάζει την σημαία του πλοίου από Ελληνική σε Παναμέζικη, αλλάζει και το όνομα του πλοίου σε Joanna V (Ιωάννα είναι το όνομα της κόρης του) και στέλνει στο Ντακάρ τον μικρότερο αδελφό του Γιώργο για να αναλάβει καθήκοντα καπετάνιου. Στις αρχές Απριλίου το Joanna V αφήνει πίσω του το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας και μπαίνει στον Δίαυλο (Στενό) τής Μοζαμβίκης.
Εκεί, το Joanna V μπλοκάρεται από την Βρετανική φρεγάτα Plymouth. Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης εξηγεί στους Άγγλους ότι έχει εντολή να σταματήσει στην Μπέιρα για ανεφοδιασμό και στην συνέχεια να φτάσει στο Τζιμπουτί όπου θα παραδώσει το φορτίο του. Βέβαια στο Τζιμπουτί δεν υπήρχε διυλιστήριο και αυτό το γνώριζαν οι Άγγλοι οι οποίοι, όμως, δεν είχαν καμιά δικαιοδοσία να εμποδίσουν τον κατάπλου τού Joanna V στην Μπέιρα, εφ' όσον ο προορισμός ήταν το Τζιμπουτί και ο εντολέας ήταν νοτιοαφρικανική εταιρεία. Παράλληλα, η Παναμέζικη σημαία του πλοίου καθιστούσε ανίσχυρη την απαγόρευση της ελληνικής κυβέρνησης. Έτσι, μετά από έντονο αλλά σύντομο διπλωματικό παιχνίδι, στις 5 Απριλίου 1966 το Joanna V ρίχνει άγκυρα ένα μίλι από το λιμάνι τής Μπέιρα.
Το πλοίο έγινε αμέσως παγκόσμιο σύμβολο αμφισβήτησης και πρωτοπορίας για πολλά άλλα τάνκερ. Στις 10 Απριλίου, η εφημερίδα Sunday Times αποκάλυψε ότι η AG Morisson είχε υπογράψει συμβόλαια με άλλα 27 τάνκερ για παράδοση συνολικά 3,2 εκατομμυρίων βαρελιών, ποσότητα που υπερκάλυπτε τις ετήσιες ανάγκες τής Ροδεσίας.
Το σπάσιμο του εμπάργκο από το Βαρδινογιάννη ήταν η μεγαλύτερη κρίση που αντιμετώπιζε ο πρωθυπουργός Ουίλσον από την ημέρα που εγκαταστάθηκε στην Ντάουνινγκ Στρητ.
Για την οικογένεια Βαρδινογιάννη μπορούμε να γράφουμε μήνες. Η σχέση της με τη Χούντα, με την οικογένεια Μητσοτάκη, με το ΠΑΣΟΚ και τον Ανδρέα Παπανδρέου στο μέλλον, δείχνουν πως το κράτος έχει συνέχεια ανεξάρτητα των εναλλαγών στην εξουσία. Παράλληλα οι μόνιμα ωφελημένοι ειναι οι ίδιοι ενώ οι μαφιόζικες πρακτικές τους μεταφράζονται σε επιχειρηματιότητα, με τις πλάτες του κράτους ή και του παρακράτους αν χρειαστεί. Κάτι βεβαια που δεν ισχύει για τον απλό πολίτη που νιώθει το μίσος του κράτος ακόμη και αν δε πληρώσει το λογαριασμό της ΔΕΗ.
Κλείνοντας και για την ιστορία του πράγματος, με το 4ο ΦΕΚ η Χούντα παραχώρησε στο Βαρδινογιάννη (ΦΕΚ 1972/Α/181) το 4ο διϋλιστήριο της χώρας .
