Μερικά ζόμπι είναι πιο τρομακτικά από άλλα.

"Θα προκαλέσουν οι εταιρείες ζόμπι εφιάλτες στην οικονομια;"

Μερικά ζόμπι είναι πιο τρομακτικά από άλλα.

 

    Η αποκάλυψη των ζόμπι στην αγορά εταιρικών ομολόγων των ΗΠΑ είναι προ των πυλών. Μια ανάλυση του Bloomberg News ανέδειξε ότι 527 εταιρείες του δείκτη Russell, που περιλαμβάνει συνολικά 3.000 μεγάλους αμερικανικούς οργανισμούς, με συνολικά 1,36 τρισεκατομμύρια δολάρια χρέους, είναι «ζόμπι» - που σημαίνει ότι είχαν 12 μήνες λειτουργική κερδοφορία που υπολείπεται των τόκων που οφείλουν κατά την αντίστοιχη περίοδο. Πέρυσι ο αντίστοιχος αριθμός εταιρειών ήταν 335 εταιρείες με χρέος 378 δισεκατομμυρίων δολαρίων στο τέλος του 2019. Είναι μία εντυπωσιακή αύξηση για μια λίστα που το εύρος της περιλαμβάνει εταιρείες από την Boeing έως την Uber και ακόμη και την εταιρεία (που συμμετέχει στις έρευνες του εμβολίου για τον Covid-19)  Moderna Inc.¹ και δημιουργεί σοβαρά το ερώτημα σχετικά με το πώς μπορεί να μοιάζει η μετα-πανδημική εποχή της Αμερικής. Παρ' όλα αυτά, πολλές από αυτές είναι εταιρείες που δεν κάνουν καν αρκετά για να καλύψουν τις υποχρεώσεις τους, δεν είναι σε θέση να προσλάβουν περισσότερους εργαζόμενους ή να επενδύσουν σε παραγωγικές δραστηριότητες. 

Άνοδος των ζόμπι

    Το χρέος των εταιρειών, χωρίς επαρκή λειτουργική κερδοφορία για κάλυψη των τοκοχρεολυσίων, αυξήθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Αρχίζοντας να βλέπουμε αυτήν τη λίστα, γίνεται σαφές ότι οι τιμές των μετοχών είναι χρήσιμες μόνο ως οδηγός. Η μετοχή της Uber έφτασε σε ιστορικό υψηλό όλων των εποχών αυτήν την εβδομάδα, η AMC Entertainment σχεδόν σημείωσε χαμηλό ρεκόρ στις 2 Νοεμβρίου. Οι πιστοληπτικές αξιολογήσεις δε φανερώνουν τη συνολική εικόνα. Η Boeing και η General Electric είχαν προβλήματα με τους ισολογισμούς τους για χρόνια, αλλά τους είχε δοθεί άφθονος χρόνος για να το επιλύσουν και εξακολουθούν να κατέχουν υψηλούς επενδυτικούς βαθμούς. Εν τω μεταξύ, η αξιολόγηση του μη εξασφαλισμένου χρέους της Carnival Corp. μειώθηκε πέντε φορές από την Moody's από την αρχή της πανδημίας: από το A3 στο Baa1 στις 11 Μαρτίου, στο Baa3 στις 31 Μαρτίου, στο Ba1 στις 18 Μαΐου, στο Ba2 στις 23 Ιουνίου και στο B2 στις 24 Αυγούστου. Το χρέος της Six Flags Entertainment Corp. έχει ακόμη χαμηλότερη αξιολογηση, B3, αλλά αυτό είναι το ίδιο περίπου με πριν 20 χρόνια.

Ακόμη και η δημοσιευμένη έρευνα για εταιρικά ζόμπι έχει διφορούμενα μηνύματα. Απο τη μία πλευρά, υπάρχει η Τράπεζα για Διεθνείς Διακανονισμούς, η οποία διαπίστωσε ότι μόλις μια εταιρεία γίνει ζόμπι, «Η απόδοση παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από τις μη ζόμπι» και «αντιμετωπίζει» σημαντικά υψηλότερη πιθανότητα πτώχευσης ή εξαγοράς. Ωστόσο, το Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών της Peterson προτείνει ότι σε μια οικονομία στην τρέχουσα συγκυρία, οι εταιρείες-ζόμπι αξίζει να παλέψουν για την επιβίωση τους καθώς «οι πιστωτές δεν επιβαρύνονται ιδιαίτερα να κρατήσουν τις ζημιογόνες εταιρείες σε λειτουργία, με την προοπτική της αυξημένης κερδοφορίας όταν η οικονομία ανακάμψει. Δεν υπάρχει τίποτα λάθος σε αυτή την πρακτική."

Ο Διευθύνων Σύμβουλος της JPMorgan Chase, Jamie Dimon, φάνηκε να συμμερίζεται την παραπάνω οπτική σχετικά με τις κυβερνητικές «διασώσεις». «Θα το έκανα το σωστό γιατί μπορούμε να βοηθήσουμε μερικές εταιρείες ζόμπι», είπε στη Συνάντηση κορυφής DealBook των New York Times. "Ποιος θα καθίσει και θα αναρωτηθεί, «αυτοί θα επιβιώσουν ή δε θα επιβιώσουν»; Δεν έχουμε το χρόνο να το κάνουμε αυτό. Προσπεράστε το πρόβλημα - δεν είναι αναγκαίο να γίνει χειρότερο."

    Fright night στη βιομηχανία θεαματων: Η AMC, ο μεγαλομέτοχος κινηματογράφων στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, μπορεί σύντομα να εξαντλήσει τα χρηματικά διαθέσιμα που χρειάζονται για να διατηρήσει την εταιρεία αξιόχρεη και δε μπορεί να κατηγορήσει εξ ολοκλήρου τον Covid-19 για αυτό. Η AMC και οι συνεργάτες της ανταποκρίθηκαν στην επιδείνωση του box-office των τελευταίων ετών, με χρηματοδότηση εξαγορών μέσω χρέους στις ΗΠΑ και διεθνώς, με επένδυση σε πολυτελή καθίσματα, με επαναγορές μετοχών και πληρωμή υψηλών μερισμάτων. Τώρα ο κλάδος στο σύνολό του αντιμετωπίζει μια υπαρξιακή ερώτηση. Οι έρευνες δείχνουν ότι η αύξηση των κρουσμάτων καθυστερεί την επιστροφή των θεατών στις αίθουσες ψυχαγωγίας. Εν τω μεταξύ, γίγαντες του τομέα ψυχαγωγίας  όπως η Walt Disney δεν κρύβουν ότι δίνουν προτεραιότητα στις υπηρεσίες ψυχαγωγίας μέσω streaming. Επίσης η Warner Bros, της AT&T,  κάνει το ντεμπούτο της “Wonder Woman 1984” στην εφαρμογή HBO Max με 15$ το μήνα για τα Χριστούγεννα, την ίδια μέρα που θα βγει στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Απόδραση από τη Zombieland; Η General Electric(στο εξής GE) βρίσκεται σε δίνη χρέους για χρόνια, ενώ την τελευταία φορά που το ετήσιο λειτουργικό αποτέλεσμα της εταιρείας ήταν θετικό, ήταν το 2016. Στη συνέχεια η εταιρεία εκποίησε περιουσιακά στοιχεία αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, συμπεριλαμβανομένου του σιδηρόδρομου της GE και του βιοφαρμακευτικού της κλάδου, για τη μείωση του χρέους. Ταυτόχρονα, οι εταιρείες αξιολόγησης ήταν εξαιρετικά υπομονετικές. Ενώ και η Moody's και η S&P έχουν υποβαθμίσει την GE πολλές φορές από το 2016, συνεχίζουν να την αντιμετωπίζουν ως εταιρεία επενδυτικού ενδιαφέροντος, ακόμη κι αν οι αριθμοι δείχνουν το αντίθετο. Αυτές οι πρακτικές είναι απίθανο να αλλάξουν τώρα, ειδικά από τη στιγμή που η ανάκαμψη της εταιρείας αρχίζει να αποδίδει. Βέβαια μακροπρόθεσμα, η πίεση στα στοιχεία του ισολογισμού της GE, τη θέτει σε μειονεκτική θέση.

    Ψαλιδισμένα φτερά στο Boeing. Το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων της Federal Reserve(Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Η.Π.Α.) άνοιξε την πιστωτική γραμμή αρκετά για την Boeing ώστε να ξεκινήσει να πουλάει χρέη ύψους 25 δισεκατομμυρίων δολαρίων τον Απρίλιο. Η προσφορά της Boeing, προέβλεπε την αύξηση της πληρωμής των τοκοχρεωλυσίων με κάθε υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας σε κατηγορία υψηλού κινδύνου(junk), δείγμα ότι, τόσο οι αγοραστές ομολόγων όσο και η εταιρεία, έβλεπαν πως ήταν αυξημένη η πιθανότητα η Boeing να πέσει θύμα κερδοσκοπικής επίθεσης πιστοληπτικά. Όμως, παρά τα άσχημα οικονομικά της εταιρείας και όσο κακές είναι οι στρατηγικές αποφάσεις της, η εταιρεία διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ και είναι σύμβολο του κατασκευαστικού κλάδου. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δε θα επέτρεπε ποτέ να χρεωκοπήσει η Boeing, γεγονός που διασφαλίζει στους κατόχους ομολογιών ότι θα πληρωθούν σε κάθε περίπτωση. Παρόλα αυτά οι ελεύθερες ταμειακες ροες της εταιρείας δε θα είναι θετικές πριν το 2022.

     Ζόμπι στα 30.000 πόδια. Επιπλέον θύματα της πανδημίας είναι όλες οι μεγάλες αεροπορικές εταιρείες των ΗΠΑ. Οι οποίες μετά την ανάληψη δισεκατομμυρίων νέων χρεών για να αντιμετωπίσουν τη δραματική πτώση των αερομεταφορών “καίνε μετρητά”. Μπορεί να χρειαστεί χρόνια η ανάκαμψη: η Διεθνής Ένωση Αερομεταφορών δεν περιμένει πως η παγκόσμια επιβατική κίνηση θα ανακάμψει στα επίπεδα του 2019 έως το 2024. Ένας συνδυασμός κρατικών ενισχύσεων, μαζί με το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων της Fed και διαφόρων “δημιουργικών λογιστικών ελιγμών” για τα χρέη τους, βοήθησαν τους αερομεταφορείς να έχουν προσωρινά ταμειακά διαθέσιμα ως “μαξιλάρι”. Ενώ το χρέος έχει “εκραγεί” στις περισσότερες αεροπορικές εταιρείες των ΗΠΑ, σε ορισμένες περιπτώσεις επισκιάζει ακόμα και τις αγοραίες αποτιμήσεις των εταιρειών.

    Ζόμπι στο γκρουπ εστίασης Olive Garden. Η Darden Restaurants Inc., μητρική εταιρεία του Olive Garden και άλλων αλυσίδων εστιατορίων, είναι εταιρεία-ζόμπι τώρα, αλλά υπάρχει μια καλή πιθανότητα να επανέλθει μόλις η κρίση της δημόσιας υγείας υποχωρήσει. Η επιχείρηση ήταν εξαιρετικά υγιής πριν από την πανδημία αλλά τώρα ο τζίρος έχει πέσει στα επίπεδα του 2015. Το μέλλον δείχνει αβέβαιο όσο διαρκούν τα περιοριστικά μέτρα για την πανδημία αναφορικά με το πλήθος των θαμώνων. Παράλληλα η εταιρεία βρίσκει τρόπους για εξοικονόμηση κόστους απλοποιώντας τα μενού και επενδύοντας στο marketing.Βελτιώνει παράλληλα τις ψηφιακές δυνατότητες για την πραγματοποίηση on-line παραγγελιών, καθιστώντας την προσβαση για τον καταναλωτή πιο απρόσκοπτη. 

Τα ελληνικά "ζόμπι"

    Σε πλήρη αντιστοιχία με τα προηγούμενα παραδείγματα με τις ΗΠΑ, συναντάμε στην ελληνική οικονομία ανάλογες περιπτώσεις εταιρειών-ζόμπι. Το Ελληνικό Κράτος μπαίνει ως εγγυητής-χρηματοδότης, με τα χρήματα του φορολογούμενου, διασώζωντας τα κάθε λογής συμφέροντα της ελληνικής μεγαλοαστικής τάξης. Παραδείγματα έχουμε ουκ ολίγα σε διάφορους τομείς της οικονομικής ζωής και σε κλάδους πανομοιότυπους με τις ΗΠΑ όπως, μεγαλοκαναλάρχες (κρατική διαφήμιση σε ΜΜΕ, ”ενισχύσεις” των ΜΜΕ για την αντιμετώπιση της πανδημίας, κ.α.), ποδοσφαιρικούς παράγοντες/”μεγιστάνες” της ψυχαγωγίας (περίπτωση Πηλαδάκη, 138 εκατομμύρια, διαγραφή χρεών από την Τράπεζα Πειραιως), τραπεζες (σχέδιο Ηρακλής και πτωχευτικος κώδικας), αεροπορικές (120 εκατ. στην "αγαπημενη" AEGEAN, με μεγαλομέτοχο τον κο Ευτ.Βασιλάκη).

    Η πρόσφατη οικονομική κρίση σε συνδυασμό με την πανδημία, αποκάλυψε ότι πολλά από τα δόγματα της “ελεύθερης αγοράς” είναι πλέον κενό γράμμα. Για δεκαετίες οι υποστηρικτές της κυριαρχούσαν στην οικονομική σκέψη, ενώ η επιρροή τους δημιούργησε ένα σύστημα, όπου η κερδοσκοπία είναι ο πυρήνας μιας ασφαλούς επενδυτικής επιλογής. Η κρίση ανέδειξε τη σαθρότητα αυτού του οικονομικού συστήματος και έδειξε πως τελικά “ο βασιλιας είναι γυμνός”. Από τις εταιρείες-ζόμπι θα υπάρξει μεταλλαξη στα Κράτη-ζόμπι. 

    Στον πλανήτη της πανδημίας, οι ιδέες της σχολής της ελεύθερης αγοράς αργοσβήνουν σε ενα σκοτεινό κύκλο οικονομικής και κοινωνικής εξαθλίωσης για τον άνθρωπο. Άραγε θα αντέξουν για πολύ ακόμη;